Chiến lược 29.000 tỷ đồng giải cứu ĐBSCL khỏi 'gọng kìm' sụt lún và xâm nhập mặn

Thích ứng chủ động ĐBSCL trước các thách thức thiên tai cực đoan không còn là lựa chọn mà là yêu cầu cấp bách để bảo vệ sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân.

Tại hội nghị triển khai Kết luận số 26-KL/TW vừa diễn ra tại TP Cần Thơ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) Trịnh Việt Hùng đã đưa ra một thông điệp mạnh mẽ về việc thay đổi tư duy quản trị vùng: Phải chuyển từ thế “phòng ngự” bị động sang “tấn công” chủ động trước những biến đổi khắc nghiệt của thiên nhiên.

Thực trạng báo động: Khi ĐBSCL “lún” và “mất” đất

Số liệu thống kê từ Bộ NN-MT cho thấy một bức tranh đáng lo ngại về địa chất và môi trường tại vùng hạ lưu sông Mê Kông. Sự kết hợp giữa biến đổi khí hậu và các hoạt động nhân tạo đang đẩy vùng đất này vào tình thế nguy hiểm.

Cụ thể, tình trạng sụt lún đang diễn ra trên diện rộng với tốc độ từ 0,5cm đến 3cm mỗi năm. Đáng chú ý, trong 5 năm gần đây, mức độ sụt lún tại một số khu vực đã chạm ngưỡng từ 5cm đến hơn 10cm. Đây là con số “biết nói”, cảnh báo về nguy cơ ngập lụt sâu hơn trong tương lai gần.

Song song với sụt lún là thảm họa sạt lở. Kể từ năm 2016, toàn vùng đã ghi nhận 812 điểm sạt lở với tổng chiều dài hơn 1.210 km. Trong đó, sạt lở bờ sông chiếm ưu thế với 688 điểm (751 km) và bờ biển là 124 điểm (459 km). Điều này không chỉ gây mất đất canh tác mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân ven sông, ven biển.

Không dừng lại ở đó, triều cường đang ngày càng dâng cao, trung bình từ 0,2-0,4m (tăng 5-6% so với thập kỷ trước), thậm chí có nơi tại Cần Thơ và Vĩnh Long ngập sâu tới 0,7m. Đặc biệt, 3 đợt hạn mặn khốc liệt (2015-2016, 2019-2020 và 2023-2024) đã bộc lộ sự tổn thương sâu sắc của hệ thống nông nghiệp vùng trước xâm nhập mặn.

Chiến lược 29.000 tỷ đồng: Đầu tư cho tương lai bền vững

Để hiện thực hóa tinh thần của Kết luận số 26-KL/TW của Bộ Chính trị, Chính phủ đã hoạch định một kế hoạch tài chính khổng lồ cho giai đoạn 2026-2030. Dự kiến, hơn 29.059 tỷ đồng sẽ được phân bổ để xây dựng 8 công trình trọng điểm nhằm phòng chống sạt lở, ngập úng và xâm nhập mặn.

Việc đầu tư quy mô lớn này không chỉ đơn thuần là xây đê hay đập, mà là xây dựng một hệ sinh thái hạ tầng có khả năng điều tiết nước thông minh, giảm thiểu rủi ro cho sản xuất nông nghiệp và định cư.

Tháo gỡ “nút thắt” từ góc nhìn thực tiễn

Tại hội nghị, lãnh đạo các tỉnh Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang và Cà Mau đã thẳng thắn nêu lên những khó khăn thực tế. Để việc thích ứng chủ động đạt hiệu quả, các địa phương kiến nghị cần tập trung vào 4 nhóm giải pháp cốt lõi:

• Quản trị tài nguyên: Sớm ban hành quy chuẩn kỹ thuật về khai thác nước ngầm và đánh giá chính xác trữ lượng cát sông để ngăn chặn nguyên nhân gây sụt lún.
• An sinh xã hội: Có chính sách hỗ trợ di dời và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng rủi ro cao.
• Công nghệ dự báo: Nâng cấp hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm và xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông thời gian thực giữa các tỉnh.
• Nguồn lực: Ưu tiên bố trí vốn cho các công trình kiểm soát ngập úng và sạt lở cấp bách.

Kết luận buổi làm việc, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu các địa phương không được chủ quan, phải quán triệt ngay Kết luận 26-KL/TW để sẵn sàng hành động. Ông nhấn mạnh việc thắt chặt quản lý khai thác cát và tài nguyên nước là ưu tiên hàng đầu để ngăn chặn sự suy thoái địa chất.

Góc nhìn chuyên gia: Việc chuyển dịch từ “ứng phó” sang “thích ứng” cho thấy một tư duy quản trị hiện đại: Thay vì cố gắng chống lại thiên nhiên (điều gần như không thể với biến đổi khí hậu toàn cầu), chúng ta học cách sống chung và tối ưu hóa các điều kiện mới. Tuy nhiên, thành công của chiến lược 29.000 tỷ đồng sẽ phụ thuộc rất lớn vào tính minh bạch trong quản lý cát và sự phối hợp đồng bộ giữa các địa phương, tránh tình trạng “tỉnh làm, tỉnh chịu”.

Bạn nghĩ sao về giải pháp di dời dân cư ven sông để thích ứng với sạt lở? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tại sao ĐBSCL cần chuyển từ ứng phó bị động sang thích ứng chủ động?Vì các thách thức như sụt lún, sạt lở và xâm nhập mặn diễn ra với cường độ ngày càng tăng và phức tạp, việc chỉ ứng phó khi sự cố xảy ra sẽ gây thiệt hại lớn và không bền vững.

Ngân sách dự kiến cho các công trình phòng chống thiên tai tại ĐBSCL giai đoạn 2026-2030 là bao nhiêu?Trung ương dự kiến bố trí hơn 29.059 tỷ đồng để xây dựng 8 công trình trọng điểm phòng chống sạt lở, ngập úng và hạn mặn.

Những nguyên nhân chính gây sụt lún và sạt lở tại ĐBSCL theo phân tích là gì?Nguyên nhân đến từ biến đổi khí hậu (nước biển dâng), triều cường, cùng với các hoạt động nhân tạo như khai thác nước ngầm quá mức và khai thác cát sông không kiểm soát.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao ĐBSCL cần chuyển từ ứng phó bị động sang thích ứng chủ động?

Vì các thách thức như sụt lún, sạt lở và xâm nhập mặn diễn ra với cường độ ngày càng tăng và phức tạp, việc chỉ ứng phó khi sự cố xảy ra sẽ gây thiệt hại lớn và không bền vững.

Ngân sách dự kiến cho các công trình phòng chống thiên tai tại ĐBSCL giai đoạn 2026-2030 là bao nhiêu?

Trung ương dự kiến bố trí hơn 29.059 tỷ đồng để xây dựng 8 công trình trọng điểm phòng chống sạt lở, ngập úng và hạn mặn.

Những nguyên nhân chính gây sụt lún và sạt lở tại ĐBSCL theo phân tích là gì?

Nguyên nhân đến từ biến đổi khí hậu (nước biển dâng), triều cường, cùng với các hoạt động nhân tạo như khai thác nước ngầm quá mức và khai thác cát sông không kiểm soát.